650 tỷ USD đổ vào AI, nhưng gần một nửa Data Center không thể xây được

Gần một nửa số trung tâm dữ liệu AI đã được lên kế hoạch xây dựng tại Mỹ vào năm 2026 có nguy cơ bị trì hoãn hoặc hủy bỏ hoàn toàn, không phải vì thiếu vốn đầu tư mà vì những giới hạn vật lý rất thực tế: không đủ điện, không đủ thiết bị, và phụ thuộc nguy hiểm vào chuỗi cung ứng từ Trung Quốc trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang. Đây là bức tranh đằng sau cuộc đua AI trị giá hàng trăm tỷ đô la mà không phải ai cũng nhìn thấy.

Cuộc đua xây dựng hạ tầng AI và con số 650 tỷ USD

Bước sang năm 2026, bốn tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới, gồm Amazon, Alphabet (Google), Microsoft và Meta, đã công bố kế hoạch chi tiêu vốn lên tới khoảng 650 tỷ USD trong năm nay, tập trung chủ yếu vào việc xây dựng và mở rộng cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Con số này cao hơn khoảng 60% so với năm trước, đánh dấu một trong những đợt tăng chi tiêu đơn năm lớn nhất trong lịch sử ngành công nghệ toàn cầu.

Riêng Amazon đã công bố ngân sách 200 tỷ USD, tăng 52% so với năm 2025 và vượt qua tổng chi tiêu kết hợp của Google và Microsoft trong năm trước. Google cũng không kém cạnh khi đặt mục tiêu chi từ 175 tỷ đến 185 tỷ USD, tăng vọt từ mức 91,4 tỷ USD của năm 2025. Tổng chi tiêu của các hyperscaler toàn cầu trong quý IV năm 2025 đã đạt 110,9 tỷ USD, tăng 29% so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu từ Omdia.

Trên mặt giấy, đây là những con số ấn tượng và đủ sức tạo ra kỳ vọng về một cuộc cách mạng hạ tầng kỹ thuật số chưa từng có trong lịch sử. Thế nhưng thực tế trên công trường lại đang kể một câu chuyện rất khác.

Gần một nửa trung tâm dữ liệu AI không thể xây được

Theo báo cáo công bố vào tháng 3 năm 2026 từ Wood Mackenzie, một trong những công ty tư vấn năng lượng và hạ tầng hàng đầu thế giới, tốc độ bổ sung công suất trung tâm dữ liệu mới tại Mỹ đã chậm lại đáng kể trong quý IV năm 2025, chỉ thêm được khoảng 25 gigawatt (GW) vào hệ thống, bằng một nửa so với quý III trước đó. Tổng hợp lại đến cuối năm 2025, đường ống dự án trung tâm dữ liệu đã công bố tại Mỹ đạt 241 GW, nhưng chỉ 33% trong số đó đang trong giai đoạn phát triển tích cực.

Nghiên cứu độc lập từ Sightline Climate, công bố vào tháng 2 năm 2026, đưa ra kết luận còn rõ ràng hơn: từ 30% đến 50% các trung tâm dữ liệu quy mô lớn dự kiến đi vào hoạt động trong năm 2026 đang đứng trước nguy cơ bị trì hoãn, do ba nhóm nguyên nhân chính là hạn chế lưới điện, thiếu hụt thiết bị và sự phản đối từ cộng đồng địa phương. Ngay cả Microsoft cũng đã âm thầm rút khỏi hơn 2 GW công suất đã cam kết tại nhiều địa điểm ở Mỹ và châu Âu.

Vậy tại sao lại như vậy? Câu trả lời nằm ở hai vấn đề cốt lõi mà không phải tiền bạc nào cũng giải quyết được ngay lập tức.

Khủng hoảng điện năng: Lưới điện Mỹ không theo kịp AI

Các trung tâm dữ liệu thế hệ mới phục vụ AI tiêu thụ điện năng lớn hơn nhiều so với các trung tâm dữ liệu thông thường. Một dự án đang được triển khai tại Abilene, Texas, nơi hơn 6.000 công nhân đang làm việc ngày đêm, sẽ tiêu thụ khoảng 1,2 GW điện khi hoàn thành, tương đương với lượng điện đủ cung cấp cho gần một triệu hộ gia đình Mỹ. Và đây chỉ là một trong hàng chục dự án tương tự đang được triển khai đồng thời trên khắp nước Mỹ.

Theo Lawrence Berkeley National Laboratory, nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu tại Mỹ dự kiến sẽ tăng từ 176 TWh vào năm 2023 lên mức từ 325 đến 580 TWh vào năm 2028, tương ứng với 6,7% đến 12% tổng tiêu thụ điện toàn quốc.

Ở quy mô toàn cầu, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo mức tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu sẽ gần như tăng gấp đôi, đạt khoảng 945 TWh vào năm 2030, tăng trưởng bình quân hơn 15%/năm từ 2024 đến 2030.

Deloitte còn đưa ra dự báo dài hạn hơn: đến năm 2035, nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ có thể tăng hơn 30 lần so với mức 4 GW năm 2024, chạm ngưỡng 123 GW.

Vấn đề là lưới điện Mỹ không được thiết kế để chịu đựng mức tăng trưởng đột ngột như vậy. Xe điện, hệ thống sưởi ấm điện, và hàng loạt thiết bị tiêu thụ điện mới đang cùng lúc cạnh tranh với các trung tâm dữ liệu AI trên cùng một hạ tầng truyền tải vốn đã già cỗi. Ngay cả khi một doanh nghiệp có đủ tiền để xây dựng trung tâm dữ liệu, họ vẫn có thể không thể cấp điện để khai thác nó.

Forbes ghi nhận rằng tình trạng này đang đẩy chi phí điện của người dùng dân sự tăng theo, khi người dân ở Manassas, Virginia nhận hóa đơn điện tháng 1 năm 2026 tăng gần ba lần so với tháng trước chỉ vì sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI trong khu vực.

Cơn khát máy biến áp và nghịch lý phụ thuộc Trung Quốc

Song song với bài toán điện năng là cuộc khủng hoảng thiết bị mà ít ai ngờ tới. Các trung tâm dữ liệu cần máy biến áp (transformer), thiết bị đóng cắt điện (switchgear), và bộ lưu điện (battery) để vận hành. Những thiết bị này thoạt nghe có vẻ bình thường, nhưng không có chúng, không một trung tâm dữ liệu nào có thể khởi động.

Máy biến áp là thiết bị then chốt, đóng vai trò chuyển đổi và truyền tải điện từ lưới điện quốc gia vào hệ thống của trung tâm dữ liệu. Trước đây, thời gian chờ đặt hàng một máy biến áp công suất lớn vào khoảng 7 đến 14 tháng. Nhưng theo báo cáo của IEA và dữ liệu từ ngành công nghiệp, thời gian này đã kéo dài vượt 24 tháng tại hầu hết các thị trường lớn, và với một số loại chuyên biệt, thời gian chờ đang tiến gần đến 36 đến 48 tháng.

Wood Mackenzie xác nhận rằng nhu cầu máy biến áp công suất cao tại Mỹ đã tăng 119% kể từ năm 2019, trong khi năng lực sản xuất trong nước không theo kịp, dẫn đến tình trạng thiếu hụt máy biến áp điện khoảng 30% và thiếu máy biến áp phân phối khoảng 10% vào năm 2025. Tại thị trường Mỹ, giá mạch cắt điện đã tăng 47% kể từ năm 2021, còn thiết bị đóng cắt trung áp tăng tới 50%.

Điều đáng lo ngại hơn là Mỹ hiện chỉ tự sản xuất được khoảng 20% nhu cầu máy biến áp điện trong nước, phần còn lại phải nhập khẩu, trong đó 80% nhu cầu máy biến áp công suất cao đang được đáp ứng từ thị trường quốc tế.

Canada, Mexico và Hàn Quốc là những nguồn cung lớn, nhưng nhập khẩu máy biến áp từ Trung Quốc đã tăng từ chưa đến 1.500 thiết bị năm 2022 lên hơn 8.000 thiết bị tính đến tháng 10 năm 2025, theo dữ liệu từ Wood Mackenzie được Bloomberg trích dẫn.

Đây là một nghịch lý không hề nhỏ: Mỹ đang triển khai cuộc đua AI để cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, nhưng để xây dựng được hạ tầng AI đó, nước Mỹ lại cần linh kiện và thiết bị mà Trung Quốc đang nắm giữ lợi thế sản xuất áp đảo.

Trung Quốc kiểm soát gần 50% sản lượng thép kỹ thuật điện hướng hạt (grain-oriented electrical steel) toàn cầu, gấp 5 lần Nhật Bản và 8 lần Mỹ, đây là nguyên liệu cốt lõi không thể thiếu trong sản xuất máy biến áp. Theo ước tính, nếu không có sự hỗ trợ từ chuỗi cung ứng Trung Quốc, ít nhất 30% đến 40% các trung tâm dữ liệu AI mới xây dựng tại Mỹ trong năm 2025 đã không thể cấp điện kịp thời.

Xuất khẩu máy biến áp của Trung Quốc trong năm 2025 đã phá vỡ mọi kỷ lục, tăng gần 36% so với năm 2024 lên 64,6 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 9,3 tỷ USD), với giá trung bình mỗi thiết bị tăng khoảng một phần ba.

Tình trạng căng thẳng thương mại giữa Washington và Bắc Kinh, cùng với những biến động trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đang khiến việc tiếp cận những thiết bị thiết yếu này ngày càng trở nên rủi ro hơn. Một số doanh nghiệp Mỹ thậm chí đã phải tháo dỡ máy biến áp cũ từ các nhà máy điện đã ngừng hoạt động chỉ để tiếp tục tiến độ xây dựng.

Tài chính vòng tròn và bong bóng định giá

Ngoài những thách thức vật lý, ngành AI còn đang đối mặt với một vấn đề tài chính mang tính cấu trúc mà ngày càng nhiều chuyên gia cảnh báo. Đó là cơ chế được gọi là “circular financing” hay tài chính vòng tròn, một mô hình trong đó các tập đoàn công nghệ lớn đầu tư hàng chục tỷ USD vào các công ty AI, và rồi chính các công ty AI đó lại chi chính số tiền đó ngược trở lại để mua chip, thuê máy chủ và sử dụng dịch vụ đám mây của chính các tập đoàn đó.

Bloomberg đã lập bản đồ chi tiết vòng tròn này: OpenAI nhận 250 tỷ USD từ Microsoft để mua dịch vụ đám mây, rồi cam kết mua hàng chục tỷ USD chip từ AMD (và OpenAI sẽ trở thành một trong những cổ đông lớn nhất của AMD), trong khi Nvidia cam kết đầu tư lên đến 100 tỷ USD vào OpenAI và OpenAI đổi lại sẽ trang bị toàn bộ trung tâm dữ liệu của mình bằng chip Nvidia. Nvidia cũng đầu tư 6,6 tỷ USD vào OpenAI, 6 tỷ USD vào xAI của Elon Musk, và mua lại 6,3 tỷ USD dịch vụ đám mây từ CoreWeave, nơi đang cho thuê chính chip của Nvidia.

New York Times mô tả những thỏa thuận này là “strangely circular” và chỉ ra rằng OpenAI liên tục nhận tiền từ các công ty công nghệ rồi chuyển ngược toàn bộ số tiền đó cho chính các công ty đó để trả cho dịch vụ tính toán, trong một vòng lặp không hồi kết.

Washington Post ví von hiện tượng này với thuật ngữ “round-tripping” từng được Wall Street dùng trong thời kỳ bong bóng dot-com những năm 1990.

Hệ quả của cơ chế này là định giá của các công ty AI đang bị thổi phồng bởi doanh thu và tăng trưởng không thực chất. Nhiều công ty AI liên tục thua lỗ, chi phí vận hành không ngừng tăng lên cùng với độ phức tạp của hệ thống, nhưng họ vẫn tiếp tục nhận được vốn đầu tư ở mức định giá ngày càng cao vì vòng tròn tài chính này che khuất thực trạng lỗ lã bên trong.

Vấn đề đặt ra là điều gì sẽ xảy ra nếu dòng tiền chậm lại?

J.P. Morgan Asset Management thừa nhận rằng sự thận trọng là có cơ sở, nhưng cho rằng câu hỏi quan trọng hơn là liệu các nguyên tắc cơ bản của AI có giống thời kỳ dot-com hay không.

Trong khi đó, GMO, tổ chức đầu tư được sáng lập bởi huyền thoại đầu tư Jeremy Grantham, đã xác định thị trường chứng khoán Mỹ đang ở trong vùng bong bóng kéo dài, với AI là một trong những tâm điểm được cảnh báo mạnh nhất.

Lợi nhuận thực tế đang ở đâu?

Bên cạnh vấn đề tài chính vòng tròn, câu hỏi căn bản nhất về AI vẫn chưa được trả lời thuyết phục: các khoản đầu tư khổng lồ này có mang lại lợi nhuận thực tế không?

Vào tháng 8 năm 2025, một nghiên cứu từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã gây chấn động thị trường khi kết luận rằng 95% các tổ chức được khảo sát không thu được bất kỳ lợi nhuận tài chính nào từ đầu tư vào AI sinh tạo (Generative AI), bất chấp tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực này ở cấp doanh nghiệp đã đạt từ 30 đến 40 tỷ USD.

Ngay sau khi báo cáo này được công bố, cổ phiếu Nvidia giảm 3,5%, Palantir mất gần 10% giá trị, và chỉ số Nasdaq giảm hơn 1,2%.

Kết quả của MIT không phải là ngoại lệ. Capgemini đã tìm ra trong năm 2023 rằng 88% các dự án AI thí điểm không đạt đến giai đoạn triển khai thực tế. S&P Global cũng ghi nhận rằng 42% các dự án AI sinh tạo thí điểm đã bị hủy bỏ. Trong khi đó, Wikipedia ghi nhận rằng tổng chi tiêu AI của các tập đoàn lớn nhất nước Mỹ dự kiến sẽ đạt 1,1 nghìn tỷ USD trong giai đoạn 2026 đến 2029.

Nhà kinh tế học tại Yale Insights đã nhận xét rằng công nghệ luôn trải qua những chu kỳ lên xuống, từ bong bóng dot-com đến Peloton và Zoom trong đại dịch, từ các làn sóng crypto đến virtual reality, và AI chỉ là làn sóng tiếp theo trong một khuôn mẫu quen thuộc của sự hứng khởi quá mức.

Sam Altman, CEO của OpenAI, thậm chí đã tự cảnh báo về khả năng tồn tại của bong bóng AI ngay chính trong lĩnh vực mà ông đang dẫn đầu.

AI Quân sự: Lối ra hay bất định mới?

Trong khi thị trường thương mại đang đặt câu hỏi về lợi nhuận, Lầu Năm Góc và các cơ quan an ninh quốc gia Mỹ đang âm thầm tăng cường đầu tư vào AI quân sự. Chính sách nhà nước với AI quốc phòng được kỳ vọng sẽ tạo ra một nguồn cầu ổn định, không phụ thuộc vào bài toán sinh lời thương mại thông thường.

Điều này phần nào giải thích tại sao các tập đoàn lớn vẫn tiếp tục cam kết đầu tư ngay cả khi lợi nhuận AI thương mại chưa thuyết phục được thị trường.

Tuy nhiên, đầu tư AI quân sự cũng không thoát khỏi những giới hạn vật lý đã được đề cập: điện năng, thiết bị và chuỗi cung ứng vẫn là những nút thắt chung cho cả ứng dụng dân sự lẫn quân sự.

Cảnh báo từ Deutsche Bank và giới học thuật

Tháng 9 năm 2025, Deutsche Bank phát đi cảnh báo rằng nước Mỹ có thể đã rơi vào suy thoái kinh tế mà không nhận ra, vì làn sóng chi tiêu AI khổng lồ đang che khuất những dấu hiệu suy yếu của nền kinh tế thực. Ngân hàng này lưu ý rằng mức chi tiêu như vậy không thể duy trì vô thời hạn.

Cùng thời điểm đó, IMF và Ngân hàng Anh cũng lên tiếng cảnh báo về rủi ro từ bong bóng định giá AI sau khi chứng khoán công nghệ Mỹ có đợt điều chỉnh mạnh vào cuối năm 2025.

Harvard Business School chỉ ra rằng công nghệ vẫn sẽ đóng vai trò quan trọng trong tương lai, nhưng cảnh báo rằng việc quá nhiều người đổ xô vào một lĩnh vực chỉ vì có chữ “AI” gắn vào tên, mà không có nền tảng kinh doanh thực chất bên dưới, là dấu hiệu cổ điển của một chu kỳ hứng khởi đang bị khai thác quá mức.

Khi nền móng không theo kịp tham vọng

Nhìn tổng thể, cuộc khủng hoảng hạ tầng AI đang phơi bày một sự thật không thể né tránh: tốc độ của kế hoạch đang vượt xa năng lực thực thi. Dù 650 tỷ USD là con số gây choáng ngợp, tiền bạc không thể kéo dài thêm thời gian sản xuất máy biến áp, không thể nâng cấp lưới điện trong một đêm, và càng không thể giải quyết được sự phụ thuộc chuỗi cung ứng vào đối thủ chiến lược khi quan hệ thương mại đang leo thang căng thẳng.

KKR, trong báo cáo nghiên cứu về AI infrastructure, so sánh mức đầu tư AI hiện tại với khoảng 5% GDP của Mỹ và đang tăng khoảng 10% mỗi năm, tương tự quy mô của làn sóng công nghệ cuối thập niên 1990 đến đầu 2000, nhưng nhấn mạnh rằng nhu cầu dài hạn sẽ vượt qua giai đoạn hứng khởi ban đầu.

Fidelity cũng chỉ ra rằng nhóm “Magnificent 7” bao gồm Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Nvidia, Meta và Broadcom đang chiếm hơn một phần ba vốn hóa của chỉ số S&P 500, đặt ra câu hỏi nghiêm túc về mức độ tập trung rủi ro.

Cuối quý I năm 2025, sự xuất hiện bất ngờ của mô hình AI DeepSeek từ Trung Quốc đã xóa bay 593 tỷ USD vốn hóa của Nvidia chỉ trong một ngày giao dịch, con số lớn nhất trong lịch sử một cổ phiếu đơn lẻ bị mất giá trong một ngày. Sự kiện này không kết thúc bong bóng, nhưng nó gửi đi một tín hiệu rõ ràng rằng thị trường đang xây dựng trên những giả định rất dễ bị lung lay.

Kết luận

Bức tranh AI toàn cầu năm 2026 là sự pha trộn giữa tham vọng khổng lồ và những giới hạn vật lý không thể phủ nhận. Hàng trăm tỷ USD đang được cam kết, nhưng gần một nửa số trung tâm dữ liệu không thể được xây dựng vì không có đủ điện và không có đủ thiết bị.

Chuỗi cung ứng phụ thuộc vào Trung Quốc tạo ra rủi ro địa chính trị khó lường trong bối cảnh căng thẳng thương mại chưa có hồi kết. Cơ chế tài chính vòng tròn đang thổi phồng định giá và che khuất tình trạng thua lỗ thực sự của ngành. Và lợi nhuận thực tế từ đầu tư AI vẫn là một câu hỏi mà phần lớn doanh nghiệp chưa trả lời được.

Điều này không có nghĩa là AI không có tương lai. Công nghệ AI là thực, những ứng dụng của nó trong nhiều lĩnh vực từ y tế, giáo dục đến quốc phòng đang ngày càng rõ rệt.

Nhưng câu hỏi quan trọng hơn vào lúc này không phải là AI sẽ thay đổi thế giới như thế nào, mà là liệu nền tảng để xây dựng tất cả điều đó có đủ vững chắc hay không. Và hiện tại, câu trả lời vẫn còn rất nhiều điều cần chứng minh.

Nguồn tham khảo

[1] Bloomberg. Big Tech to Spend $650 Billion This Year as AI Race Intensifies (06/02/2026).

[2] Forbes. $650 Billion AI Capex: How Marvell, Nvidia, Micron Benefit (10/02/2026).

[3] Yahoo Finance. Amazon and Google are winning the AI capex race (2026).

[4] Omdia. Global cloud infrastructure spending rose 29% in Q4 2025 (26/03/2026).

[5] Wood Mackenzie. Newly added US data center capacity slows down considerably in Q4 2025 (16/03/2026).

[6] Latitude Media / Sightline Climate. Up to half of the world's data centers may be delayed this year (24/02/2026).

[7] Bloomberg. America's AI Build-Out Hinges on Chinese Electrical Parts (01/04/2026).

[8] Belfer Center, Harvard Kennedy School. AI, Data Centers, and the U.S. Electric Grid (2024).

[9] International Energy Agency (IEA). Energy demand from AI (2025).

[10] Deloitte. AI data centers jolt power demand (2025).

[11] Consumer Reports. AI Data Centers: Big Tech's Impact on Electric Bills, Water, and More (2026).

[12] CWIEME Berlin / PTR Inc. 24+ Month Lead Times: New Normal for Transformer Suppliers (17/03/2026).

[13] Wood Mackenzie. Power transformers and distribution transformers will face supply deficits of 30% and 10% in 2025 (2025).

[14] POWER Magazine. Transformers in 2026: Shortage, Scramble, or Self-Inflicted Crisis? (2026).

[15] Electrical Trader. Transformer Shortages: Supply Chain Impact on Pricing (2025).

[16] Tom's Hardware. Half of planned US data center builds have been delayed or canceled (03/04/2026).

[17] 36Kr (English). US AI Can't Do Without Chinese Transformers: A Critical Dependency (2026).

[18] NPC Electric. Global Rush for Chinese Power Transformers 2026 (2026).

[19] Bloomberg. AI Circular Deals: How Microsoft, OpenAI and Nvidia Keep Paying Each Other (2026).

[20] Yahoo Finance. Nvidia's $24B AI deal blitz has Wall Street asking questions about 'murky' circular investments (2025).

[21] The New York Times. How OpenAI Uses Complex and Circular Deals to Fuel Its Multibillion-Dollar Rise (31/10/2025).

[22] The Washington Post. 'Circularity' is a flashing warning for the AI boom (08/12/2025).

[23] J.P. Morgan Asset Management. Does circularity in AI deals warn of a bubble? (2025).

[24] GMO. Valuing AI: Extreme Bubble, New Golden Era, or Both (2025).

[25] Axios. AI investment led to zero returns for 95% of companies in MIT study (21/08/2025).

[26] Yahoo Finance / Fortune. U.S. tech stocks slide after Altman warns of 'bubble' in AI and MIT study doubts the hype (20/08/2025).

[27] Wikipedia. AI bubble (cập nhật liên tục).

[28] Yale Insights. This Is How the AI Bubble Bursts (2025).

[29] Bulletin of the Atomic Scientists. When it all comes crashing down: The aftermath of the AI boom (2025).

[30] CNBC. AI valuation fears grip global investors as tech bubble concerns grow (07/11/2025).

[31] Harvard Gazette. Should U.S. be worried about AI bubble? (2025).

[32] KKR. Beyond the Bubble: Why AI Infrastructure Will Compound Long after the Hype (2025).

[33] Fidelity. Is AI a bubble? 5 signs to watch for (2025).

[34] Reuters. DeepSeek sparks AI stock selloff; Nvidia posts record market-cap loss (28/01/2025).