Sự thật đằng sau vụ sập sàn JWR tại Thâm Quyến khiến 1,4 tỷ USD có nguy cơ tan biến

Một cơn địa chấn tài chính đã làm rung chuyển Thâm Quyến - trung tâm tài chính công nghệ của Trung Quốc, khi nền tảng giao dịch vàng trực tuyến JWR (Jie Wo Rui) bất ngờ sụp đổ.

Vụ việc xảy ra giữa lúc giá vàng thế giới tăng vọt, khiến hàng chục nghìn nhà đầu tư cá nhân rơi vào cảnh mất trắng với tổng số tiền ước tính vượt quá 10 tỷ nhân dân tệ, khoảng 1,4 tỷ USD hoặc 37.400 tỷ VND. Sự sụp đổ này không chỉ là một thảm kịch cá nhân mà còn phơi bày những rạn nứt nguy hiểm trong cơn sốt đầu tư vàng đang bùng nổ tại thị trường tiêu thụ vàng lớn nhất thế giới.

Trong những tháng gần đây, giá vàng thế giới đã tăng mạnh chưa từng có, kích hoạt làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào kim loại quý tại nhiều quốc gia châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.

Theo dữ liệu thị trường, giá vàng giao ngay (XAU/USD) đã tăng hơn 70% trong vòng một năm qua, với biên độ giao động 52 tuần từ 2.771,69 lên tới 5.595,46 USD/ounce. Trong bối cảnh thị trường bất động sản suy yếu, chứng khoán biến động và niềm tin tiêu dùng giảm sút, vàng từ lâu được xem là kênh trú ẩn an toàn tại Trung Quốc.

Chính trong môi trường này, JWR đã nổi lên như một “cơ hội đầu tư hấp dẫn”. Nền tảng này quảng cáo cam kết lợi nhuận cao, đòn bẩy thấp và khả năng rút tiền linh hoạt, nhanh chóng thu hút lượng lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ, đặc biệt là các bà mẹ trẻ, người thất nghiệp hoặc những người tìm kiếm cơ hội đổi đời nhanh chóng.

“Gửi tiền hay đầu tư sản phẩm ngân hàng chỉ mang lại vài phần trăm mỗi năm, trong khi vàng có thể tăng 1% hoặc hơn chỉ trong chớp mắt”, luật sư Huang Jian, chuyên gia tranh chấp đầu tư liên quan đến vàng, nhận xét.

Sự việc bắt đầu chuyển biến xấu khi giá vàng giao ngay tiếp tục tăng vọt trong vài tuần gần đây. Một làn sóng khách hàng đã đồng loạt yêu cầu rút tiền để chốt lời, đẩy JWR vào tình trạng khủng hoảng thanh khoản trầm trọng. Nền tảng này không thể đáp ứng các yêu cầu rút vốn tăng đột biến, dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn.

Cuối tuần trước, hàng trăm nhà đầu tư đã tụ tập trước trụ sở của JWR tại khu La Hồ, Thâm Quyến, để yêu cầu hoàn tiền. Tình hình căng thẳng đến mức lực lượng cảnh sát phải can thiệp để đảm bảo trật tự. Một số báo cáo cho thấy tình trạng hỗn loạn đã xảy ra, với các vụ xô xát và thậm chí có thông tin về những vụ tự tử hoặc tự tổn hại do tuyệt vọng.

Chính quyền địa phương đã nhanh chóng phản ứng, Quận La Hồ của Thâm Quyến thông báo đã thành lập một tổ công tác đặc biệt để điều tra các hoạt động kinh doanh bất thường tại JWR. Ước tính ban đầu từ các nhà đầu tư và được hãng tin tài chính Yicai dẫn lại cho thấy số tiền mà công ty chưa thanh toán có thể vượt quá 10 tỷ nhân dân tệ.

Theo các chuyên gia và báo cáo điều tra, mô hình hoạt động của JWR mang nhiều rủi ro tiềm ẩn. Nền tảng này bị nghi sử dụng hình thức “giao dịch định giá trước” (pre-pricing), trong đó công ty và nhà đầu tư thỏa thuận mức giá mua - bán vàng hoặc bạc mà không thông qua các sàn giao dịch kim loại quý được cấp phép.

Trong mô hình này, dòng tiền không đi qua hệ thống thanh toán minh bạch mà được luân chuyển nội bộ. Khi giá vàng và bạc tăng nhanh và nhà đầu tư đồng loạt chốt lời, các nền tảng buộc phải nhanh chóng huy động lượng vốn lớn hoặc thu xếp giao vàng, bạc vật chất. Nếu doanh nghiệp không phòng hộ đầy đủ hoặc không duy trì đủ dự trữ vốn, rủi ro thanh toán sẽ leo thang rất nhanh.

Thực chất, theo cảnh báo của Hiệp hội Vàng và Trang sức Thâm Quyến từ tháng 10 năm ngoái, một số doanh nghiệp dưới chiêu bài giao dịch vàng vật chất đang lôi kéo khách hàng tham gia vào các hình thức “đặt cược vàng phi vật chất” thông qua các nền tảng trực tuyến - về bản chất là cá cược giá lên hay xuống.

Hậu quả của vụ sụp đổ này đặc biệt nghiêm trọng đối với hàng chục nghìn nhà đầu tư nhỏ lẻ. Một cựu y tá 26 tuổi đến từ Quảng Châu đã mất khoảng 1,5 triệu nhân dân tệ, tương đương 5,6 tỷ đồng, chỉ vì tin tưởng vào JWR. “Jie Wo Rui! Trả lại mồ hôi nước mắt của chúng tôi!”, cô gào lên trong tuyệt vọng.

Tại hiện trường, một người đầu tư tên Trương Hiểu (tên đã thay đổi) cho biết anh đã mất 60.000 nhân dân tệ. Anh mô tả cảnh hỗn loạn và bất lực khi chính quyền địa phương sử dụng cảnh sát đặc nhiệm và bảo vệ để “ổn định tình hình” thay vì giải quyết vấn đề cho các nhà đầu tư. “Họ chia cắt mọi người, không cho chúng tôi tụ tập lại. Rất nhiều người đã bị đánh, cảnh sát đứng bên cạnh nhìn”, Trương Hiểu cho biết.

Phần lớn nạn nhân là phụ nữ và các cặp vợ chồng trẻ, trong đó có nhiều người đang tích trữ “ba món vàng” truyền thống để chuẩn bị kết hôn. Đáng chú ý, có cả một bà cụ hơn 70 tuổi đã mất toàn bộ số tiền hơn 4 triệu nhân dân tệ của bà và con trai.

Chính quyền quận La Hồ đã công bố việc thành lập đội công tác đặc biệt để điều tra JWR. Theo thông báo chính thức, chủ sở hữu và đội ngũ quản lý cốt lõi của công ty vẫn đang làm việc, liên lạc với nhà đầu tư, xác minh các yêu cầu, rà soát tài sản và tìm cách hoàn trả.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư tỏ ra hoài nghi về cam kết này. JWR đã đề xuất một phương án chi trả chỉ hoàn trả 20% tiền gốc, yêu cầu nhà đầu tư ký thỏa thuận đồng ý. “Nếu bạn nạp 1 triệu nhân dân tệ vào nền tảng, bạn chỉ có thể lấy lại 200.000 tệ, mà cũng chưa chắc đã lấy được”, một nhà đầu tư cho biết.

Nhiều nhà đầu tư từ chối ký thỏa thuận này vì lo ngại nó sẽ biến vụ việc thành tranh chấp dân sự đơn thuần thay vì một vụ án hình sự về lừa đảo. “Chúng tôi muốn báo án hình sự, vì chúng tôi bị lừa đảo”, Trương Hiểu khẳng định.

Luật sư Deng Ping, chuyên gia tranh chấp tài chính tư nhân tại Quảng Châu, nhận định: “Sự sụp đổ của các nền tảng đầu tư tư nhân đang ngày càng phổ biến. Trước đây là trà, tiền mã hóa, và giờ đến lượt kim loại quý. Nếu không được quản lý chặt chẽ, những mô hình này sẽ tiếp tục gây ra các cú sốc tài chính nghiêm trọng cho nhà đầu tư nhỏ lẻ”.

Vụ việc không chỉ gây thiệt hại nặng nề cho nhà đầu tư cá nhân mà còn làm ảnh hưởng đến hình ảnh của khu Thủy Bối - trung tâm giao dịch vàng và trang sức lớn nhất Trung Quốc, nơi tập trung hàng nghìn doanh nghiệp trong ngành kim loại quý.

Thủy Bối vốn được coi là “trái tim của thị trường vàng Trung Quốc”, chiếm 70-80% lượng giao dịch vàng trang sức toàn quốc và tập trung hơn 10.000 doanh nghiệp, nhà máy chế tác cũng như chợ đầu mối. Sự sụp đổ của JWR đã giáng một đòn mạnh vào niềm tin của các nhà đầu tư đối với trung tâm quan trọng này.

Trên phạm vi toàn cầu, Financial Times nhiều lần nhấn mạnh rằng vàng không sinh ra dòng tiền như cổ phiếu hay trái phiếu, khiến việc định giá và nắm giữ dài hạn phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng hơn là hiệu quả kinh tế thực.

Trong giai đoạn lãi suất thay đổi nhanh, giá vàng có thể biến động mạnh chỉ trong thời gian ngắn, gây thua lỗ đáng kể cho những nhà đầu tư vào sau, đặc biệt là những người sử dụng đòn bẩy tài chính hoặc tham gia qua các sản phẩm phái sinh phức tạp.