Vì sao Greenland là nơi mà Mỹ, Nga và Trung Quốc chớp mắt cũng không dám rời?

Được ví như “cánh cửa thép” của Bắc Đại Tây Dương, Greenland đang chuyển mình từ một vùng lãnh thổ băng giá yên tĩnh thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị cấp cao, nơi an ninh quốc gia, lợi ích kinh tế và quyền kiểm soát chiến lược đan xen một cách không thể tách rời.

Nếu có một địa điểm trên bản đồ thế giới minh chứng rõ ràng nhất cho khái niệm “địa chính trị”, đó có lẽ là Greenland. Hòn đảo tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch này, với diện tích hơn 2,1 triệu km² và chỉ khoảng 56.000 cư dân chủ yếu là người Inuit, đang trải qua một sự thức tỉnh chiến lược chưa từng có.

Sự kết hợp độc nhất giữa vị trí địa lý ở cửa ngõ Bắc Cực, vai trò lịch sử trong hệ thống phòng thủ phương Tây, và những tiềm năng khổng lồ lộ ra từ lớp băng tan đã biến Greenland thành mảnh ghép không thể thiếu trong tính toán của mọi cường quốc. Đây không còn là câu chuyện của riêng Washington hay Moscow, mà là một cuộc chơi ba bên phức tạp, nơi mỗi động thái dù nhỏ nhất cũng mang ý nghĩa toàn cầu.

Giá trị đầu tiên và xuyên suốt của Greenland nằm ở khả năng cảnh báo sớm tuyệt đối. Từ Thế chiến II, khi đóng vai trò trạm quan trắc thời tiết và hỗ trợ hậu cần cho các đoàn tàu vận tải Đồng minh, đến thời kỳ Chiến tranh Lạnh với các hệ thống radar phát hiện máy bay ném bom Bear của Liên Xô, hòn đảo này luôn là “đôi mắt” hướng về phía bắc.

Bước sang kỷ nguyên của tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) và tên lửa phóng từ tàu ngầm (SLBM), vị trí cao ở vĩ độ Bắc Cực của Greenland trở nên vô giá. Nó nằm trên tuyến đường tên lửa ngắn nhất từ Nga tới Bắc Mỹ, cung cấp những giây cảnh báo quý giá có thể quyết định số phận của một cuộc tấn công hạt nhân.

Dữ liệu từ các hệ thống cảm biến tiên tiến tại đây được truyền tức thời về Bộ Tư lệnh Phòng thủ Hàng không Vũ trụ Bắc Mỹ (NORAD) tại Colorado, tạo thành mắt xích then chốt trong lá chắn phòng thủ của Mỹ và NATO.

Trái tim của hệ thống này chính là Căn cứ Không gian Pituffik, trước đây mang tên Thule Air Base, nằm ở mũi tây bắc của Greenland. Được xây dựng dựa trên Hiệp ước Phòng thủ Greenland ký năm 1951 giữa Mỹ và Đan Mạch, căn cứ này đã được đổi tên vào năm 2023 để vừa ghi nhận di sản văn hóa bản địa, vừa phản ánh tầm quan trọng ngày càng tăng của Lực lượng Không gian Mỹ.

Một nghịch lý thú vị tồn tại ở Pituffik: trong khi cơ sở hạ tầng có khả năng chứa tới 12.000 nhân sự, con số hiện diện thực tế theo các báo cáo mới nhất vào đầu năm 2026 chỉ vào khoảng 150 người. Tuy nhiên, đây là một sự hiện diện tinh gọn và cực kỳ tập trung.

Đầu năm 2026, NORAD đã triển khai thêm máy bay tới đây trong các hoạt động được mô tả là thường kỳ, nhưng được giới phân tích từ Atlantic Council và CSIS nhìn nhận là phản ứng trước sự gia tăng hoạt động của Nga ở Bắc Cực. Các kế hoạch nâng cấp sân bay trị giá hàng chục triệu USD cũng đang được tiến hành, cho thấy một chiến lược dài hạn nhằm củng cố khả năng sẵn sàng chiến đấu và giám sát.

Song song với không gian, Greenland đóng vai trò quyết định trong việc kiểm soát mặt biển thông qua “Khe hở GIUK” – tuyến hàng hải hẹp được tạo bởi Greenland, Iceland và Vương quốc Anh.

Đây là cửa ngõ duy nhất và bắt buộc để Hạm đội Phương Bắc của Nga, bao gồm các tàu ngầm tấn công và tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hạt nhân hiện đại, tiến vào vùng biển rộng lớn của Đại Tây Dương.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, việc phong tỏa và giám sát khe hở này là nhiệm vụ sống còn của NATO. Sau một thời gian lắng xuống, tầm quan trọng của GIUK Gap đã bùng nổ trở lại. Các báo cáo từ Hải quân Mỹ và NATO chỉ ra rằng hoạt động của tàu ngầm Nga tại khu vực này hiện đã ngang bằng hoặc thậm chí vượt qua mức độ thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Điều này buộc NATO phải tăng cường mạnh mẽ hoạt động tuần tra, giám sát bằng vệ tinh, máy bay chống ngầm P-8 Poseidon và tàu mặt nước. Greenland, với vị trí then chốt ở đầu mũi phía tây, trở thành pháo đài bất khả xâm phạm trong chiến lược kiểm soát này.

Yếu tố thứ ba làm thay đổi hoàn toàn cục diện chính là biến đổi khí hậu. Băng tan không chỉ là thảm họa môi trường, mà trong góc nhìn địa chính trị, nó đang mở ra hai cánh cửa đầy cơ hội và thách thức: tuyến hàng hải mới và tài nguyên khổng lồ.

Các tuyến đường biển phía Bắc, như Tuyến đường Biển Phía Bắc dọc bờ biển Nga và Hành lang Tây Bắc qua quần đảo Canada, đang trở nên thông thoáng hơn và khả thi trong thời gian dài hơn mỗi năm.

Đối với Trung Quốc, đây chính là “Con đường Tơ lụa Vùng cực” trong chiến lược của họ – một lộ trình rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu. Mặc dù Bắc Kinh nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu thương mại và nghiên cứu hòa bình, các nhà phân tích từ Hudson Institute và CSIS cảnh báo rằng sự hiện diện kinh tế bền vững thường là tiền đề cho ảnh hưởng chiến lược và tiềm năng quân sự hóa trong tương lai.

Đối với Nga, các tuyến đường này là huyết mạch giúp vượt qua những điểm nghẽn tự nhiên tại Biển Đen và Baltic, và họ đang ráo riết củng cố sự hiện diện quân sự dọc theo Tuyến đường Biển Phía Bắc để bảo vệ lợi ích sống còn này.

Dưới lớp băng đang co lại là một kho báu tài nguyên khiến cả thế giới phải thèm muốn. Theo đánh giá của CSIS, Greenland được xếp hạng thứ tám trên toàn cầu về trữ lượng đất hiếm – nhóm khoáng sản then chốt cho mọi công nghệ cao, từ pin xe điện, turbine gió đến hệ thống dẫn đường cho tên lửa.

Bên cạnh đó, tiềm năng về crôm, đồng, vàng, nickel, kẽm và các kim loại công nghiệp khác là rất lớn. Trên quy mô toàn Bắc Cực, ước tính chứa khoảng 13% trữ lượng dầu mỏ và 30% khí đốt tự nhiên chưa được khám phá của thế giới.

Việc khai thác thương môm những mỏ này vẫn đối mặt với thách thức khắc nghiệt về địa lý, khí hậu và hạ tầng, khiến chúng mang tính dài hạn. Tuy nhiên, trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu mong manh và nhu cầu chuyển đổi năng lượng, cuộc chạy đua giành quyền tiếp cận và ảnh hưởng đối với những tài nguyên này đã thực sự bắt đầu.

Các báo cáo từ CSIS đầu năm 2026 nhấn mạnh rằng Mỹ và đồng minh cần ngăn chặn việc Nga hay Trung Quốc thiết lập được vị thế độc quyền hoặc chi phối tại Greenland, để bảo vệ an ninh nguồn cung nguyên liệu chiến lược.

Tổng hòa của tất cả các yếu tố trên đã đưa Greenland vào vị trí trung tâm của cái gọi là “Chiến tranh Lạnh 2.0”. Nó không còn là một tiền đồn biệt lập, mà là một nút thắt chiến lược đa chiều: vừa là tấm khiên cảnh báo sớm, vừa là then cài khóa chặt Đại Tây Dương, vừa là ngã tư của các tuyến hàng hải tương lai, và vừa là kho chứa tài nguyên cho thế kỷ 21.

Sự hiện diện được tăng cường của Mỹ tại Pituffik, các cuộc thảo luận ngày càng thường xuyên về Greenland tại NATO với sự tham gia của Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch, cùng những nỗ lực ngoại giao kinh tế của Trung Quốc và sự hiện diện quân sự gia tăng của Nga ở Bắc Cực, tất cả đều vẽ nên một bức tranh cạnh tranh khốc liệt.

Trong cuộc chơi này, mỗi mét băng tan không chỉ làm lộ ra đất đai, mà còn phơi bày những đường đứt gãy địa chính trị mới. Vì thế, câu trả lời cho việc vì sao Greenland là nơi các siêu cường không dám rời mắt trở nên rõ ràng: chớp mắt thôi, thế cờ có thể đã thay đổi.