Đồng Euro kỹ thuật số: Cuộc chạy đua “sát giờ” vì chủ quyền tài chính Châu Âu

Trong bối cảnh phụ thuộc vào các tập đoàn thanh toán Mỹ và sự trỗi dậy của tiền ổn định bằng đô la, đồng euro kỹ thuật số của ECB không chỉ là một dự án công nghệ, mà là một nước đi chiến lược sống còn cho chủ quyền kinh tế châu Âu.

Vào nửa đầu năm 2026, một cuộc bỏ phiếu định mệnh tại Nghị viện Châu Âu sẽ quyết định tương lai của một trong những dự án phức tạp và gây tranh cãi nhất của Ngân hàng Trung ương Châu Âu: đồng euro kỹ thuật số. Dù đã vượt qua được sự ủng hộ quan trọng từ Hội đồng Châu Âu vào cuối tháng 12/2025, cuộc chiến chính trị mới chỉ thực sự bắt đầu. Với mục tiêu phát hành đầu tiên vào năm 2029, đồng tiền kỹ thuật số này hứa hẹn là một cuộc cách mạng thanh toán, nhưng cũng đang đối mặt với những câu hỏi lớn về chi phí, tính thiết thực và nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư.

Sự phụ thuộc nguy hiểm và lời kêu gọi chủ quyền

Lý do cốt lõi thúc đẩy ECB theo đuổi dự án này mang tính chiến lược và chính trị sâu sắc. Trong một thế giới nơi các thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, 13 trong số 20 quốc gia thuộc Khu vực đồng tiền chung châu Âu vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào các hệ thống thẻ quốc tế. Các ông lớn thanh toán Mỹ như Visa, Mastercard và PayPal kiểm soát phần lớn giao dịch thẻ và trực tuyến tại Châu Âu.

Sự phụ thuộc này đặt châu lục vào thế bị động. Trong một bài phát biểu vào tháng 12/2025, Chủ tịch ECB Christine Lagarde đã đưa ra cảnh báo sắc bén: “Mọi người có thể bị cắt đứt khỏi mọi nguồn tài chính chỉ vì một quyết định được đưa ra từ phía bên kia đại dương. Chúng ta không thực sự có chủ quyền trong chính khu vườn của mình”.

Bà Lagarde dẫn chứng việc các thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế bị Mỹ trừng phạt như một minh họa cho sức mạnh của đòn bẩy tài chính. Mối đe dọa còn gia tăng với sự trỗi dậy của các stablecoin (tiền ổn định) dựa trên đồng đô la, được chính phủ Mỹ ủng hộ mạnh mẽ, có thể làm trầm trọng thêm sự lệ thuộc của Châu Âu nếu chúng trở nên phổ biến.

Do đó, đồng euro kỹ thuật số được định hình như một công cụ bảo vệ chủ quyền và quyền tự chủ chiến lược. Nó được kỳ vọng sẽ cung cấp một lựa chọn thanh toán điện tử an toàn, riêng tư và có sẵn trên toàn Khu vực đồng tiền chung châu Âu, được hỗ trợ bởi ngân hàng trung ương thay vì các tập đoàn tư nhân.

Lộ trình kỹ thuật và chi phí khổng lồ

ECB đã chuẩn bị cho dự án này từ năm 2020 và chính thức bước vào giai đoạn chuẩn bị vào tháng 11/2023. Đến tháng 10/2025, Hội đồng Quản trị ECB quyết định chuyển sang giai đoạn tiếp theo, tập trung vào ba trụ cột: sẵn sàng kỹ thuật, gắn kết thị trường và hỗ trợ quy trình lập pháp.

Lộ trình dự kiến rõ ràng:

• 2026: Nghị viện Châu Âu thông qua khung pháp lý cần thiết.
• Giữa 2027: Triển khai dự án thí điểm và các giao dịch ban đầu.
• 2029: Sẵn sàng cho đợt phát hành đầu tiên.

Về mặt kỹ thuật, ECB đã đạt được những bước tiến quan trọng: phát triển một bản dự thảo sách quy tắc chung, lựa chọn các nhà cung cấp cho nền tảng đồng euro kỹ thuật số và thử nghiệm tiềm năng đổi mới với hơn 70 ngân hàng, trường đại học và công ty fintech.

Tuy nhiên, chi phí là một điểm tranh cãi nóng bỏng. Một nghiên cứu do các nhóm vận động ngân hàng ủy quyền và được thực hiện bởi PwC vào mùa hè năm 2025 ước tính tổng chi phí triển khai cho các ngân hàng trong Khu vực đồng tiền chung châu Âu có thể lên tới 18 tỷ euro.

Trong khi đó, ECB cho rằng con số này sẽ gần với 6 tỷ euro hơn. Bản thân ECB ước tính chi phí phát triển tổng thể cho hệ thống là khoảng 1.3 tỷ euro, với chi phí vận hành hàng năm sau năm 2029 là 320 triệu euro.

Mặt trận chính trị: Một cuộc bỏ phiếu “sát giờ”

Mặc dù đã nhận được sự ủng hộ từ Hội đồng Châu Âu, đại diện cho các quốc gia thành viên, dự án vẫn phải đối mặt với một thử thách lớn: tìm đa số phiếu ủng hộ trong số 720 thành viên Nghị viện Châu Âu. Một quan chức theo sát cuộc tranh luận thừa nhận cuộc bỏ phiếu “có thể thực sự diễn ra sát giờ”.

Các nhóm trung tả và tự do trong Nghị viện ủng hộ kế hoạch, nhưng họ thiếu hơn 40 phiếu để đạt đa số tuyệt đối. Cánh hữu cực đoan thì phản đối hoàn toàn. Những phiếu bầu quyết định dự kiến sẽ đến từ nhóm Đảng Nhân dân Châu Âu (EPP - trung hữu) và nhóm Bảo thủ và Cải cách Châu Âu (ECR), nơi các quan điểm chia rẽ sâu sắc.

Sự hoài nghi tồn tại ngay trong EPP. Markus Ferber, một nghị sĩ EPP người Đức, nhận định: “Xây dựng một đa số sẽ rất khó khăn… Một đồng euro kỹ thuật số chỉ có ý nghĩa nếu nó mang lại giá trị gia tăng rõ ràng và dễ hiểu cho công dân và doanh nghiệp. Nó không được trở thành một dự án uy tín chính trị”. Ông và một số đồng nghiệp, như Fernando Navarrete (EPP, Tây Ban Nha), ủng hộ một phiên bản thu nhỏ, ban đầu chỉ giới hạn cho các giao dịch ngoại tuyến từ người sang người, nhằm lấp đầy khoảng trống thực sự khi không có điện hoặc internet.

Ngược lại, một số thành viên EPP khác như Luděk Niedermayer (Séc) lại coi đồng euro kỹ thuật số là “quan trọng về mặt chiến lược, kinh tế và chính trị” và ưu tiên đưa nó vào sử dụng “càng sớm càng tốt”.

Những lời chỉ trích và mối quan ngại sâu sắc

Các ngân hàng lớn của Châu Âu đang đầu tư hàng triệu euro vào các giải pháp thanh toán tư nhân để cạnh tranh với các tập đoàn Mỹ (như sáng kiến Wero). Họ lo ngại đồng euro kỹ thuật số có thể làm chệch hướng các giải pháp non trẻ của họ. Một lãnh đạo ngành bán lẻ ngân hàng lớn ẩn danh cảnh báo: “ECB không có khái niệm gì về việc triển khai một hệ thống thanh toán cho hơn 350 triệu người”. Họ cho rằng dự án đi kèm với chi phí khổng lồ, độ phức tạp ghê gớm và rủi ro thất bại cao.

Các chính trị gia cánh hữu cực đoan, như Đảng Alternative for Germany (AfD), cảnh báo đồng euro kỹ thuật số có thể dẫn đến “sự thay thế dần tiền mặt” - thứ mà họ coi là phương thức thanh toán duy nhất đảm bảo ẩn danh hoàn toàn. Nhóm Patriots for Europe trên mạng xã hội còn cáo buộc rằng ECB có thể sử dụng đồng tiền này như một công cụ “kiểm duyệt” để ngăn cản công dân mua một số hàng hóa hoặc dịch vụ nhất định.

ECB liên tục bác bỏ những cáo buộc này, khẳng định họ sẽ không thể giám sát hay kiểm soát các giao dịch cá nhân. Thiết kế của đồng euro kỹ thuật số nhấn mạnh quyền riêng tư cao nhất và vị thế bổ sung cho tiền mặt, không thay thế nó.

Một bài bình luận học thuật từ Viện Bồi thường Công nghiệp châu Âu chỉ ra những rủi ro tiềm ẩn: dòng tiền quy mô lớn chuyển sang đồng euro kỹ thuật số có thể làm giảm tiền gửi ngân hàng, buộc các ngân hàng cắt giảm cho vay, gây bất ổn. Hơn nữa, việc ECB mở rộng bảng cân đối kế toán để đáp ứng nhu cầu có thể vô tình dẫn đến việc tài trợ cho nợ công của các quốc gia thành viên - một hành động bị cấm theo Hiệp ước Maastricht.

ECB tuyên bố đã xây dựng các biện pháp bảo vệ trong thiết kế, như giới hạn số dư nắm giữ cho mỗi cá nhân (dự kiến từ 3,000 đến 5,000 euro) để ngăn chặn hiện tượng này và đảm bảo ổn định tài chính.

Tương lai của đồng tiền chung trong kỷ nguyên số

Cuộc bỏ phiếu năm 2026 không chỉ đơn thuần là về một loại tiền tệ mới. Đó là một quyết định mang tính bước ngoặt về việc liệu Châu Âu có muốn tự định đoạt tương lai tài chính kỹ thuật số của mình hay không. Trong một thế giới mà các khoản thanh toán xuyên biên giới ngày càng bị chi phối bởi các nền tảng và stablecoin toàn cầu, việc thiếu một giải pháp kỹ thuật số bản địa, an toàn có thể khiến đồng euro và nền kinh tế Châu Âu mất vị thế.

Đồng euro kỹ thuật số được hình dung như một hạ tầng công cộng, một bệ phóng mà trên đó khu vực tư nhân Châu Âu có thể đổi mới và cạnh tranh toàn cầu. Nó hứa hẹn giảm chi phí cho các nhà bán lẻ, tăng khả năng phục hồi của hệ thống thanh toán và quan trọng nhất, trao cho người dân và doanh nghiệp Châu Âu một sự lựa chọn có chủ quyền.

Hành trình đến năm 2029 vẫn còn dài và đầy chông gái, từ những tranh luận chính trị sôi nổi ở Strasbourg cho đến những thách thức kỹ thuật và hậu cần phức tạp. Tuy nhiên, thông điệp từ tháp ECB ở Frankfurt là rõ ràng: trong kỷ nguyên số, chủ quyền tiền tệ cũng cần được số hóa. Liệu Nghị viện Châu Âu có cùng quan điểm đó hay không vẫn là một câu hỏi mở, và câu trả lời sẽ được đưa ra trong những tháng tới, trong một cuộc bỏ phiếu được dự báo sẽ diễn ra “sát giờ”.